Λόγοι της Αγοράς

Ο Απόστολος ο Αθηναίος μονολογεί…

Το Παιχνίδι παραχόντρυνε… Και θα συνεχίσει να χοντραίνει.

leave a comment »

Σε παλαιότερο ποστ επιχειρούσα μια ιστορική προσέγγιση της γεωπολιτικής σύγκρουσης που έμεινε γνωστή με το όνομα Μεγάλο Παιχνίδι. Κύρια θέση του ποστ εκείνου ήταν ότι το Παιχνίδι αποτελούσε -και αποτελεί- νομοτελειακό αποτέλεσμα της γεωπολιτικής πραγματικότητας και της ιστορικής εξέλιξης. Η Ρωσία είναι ότι είναι επειδή βρίσκεται εκεί που βρίσκεται, και κάνει ό,τι κάνει επειδή όποια άλλη επιλογή θα ήταν για την ίδια απλώς χειρότερη. Αντιστρόφως, η εκάστοτε δυτική δύναμη που αντιμάχεται την έξοδο της Ρωσίας στις θερμές θάλασσες, εμπλέκεται σ’αυτήν την αμφίβολη και ενεργοβόρα σύγκρουση διότι κάθε απόπειρα απομάκρυνσης εν τέλει αποδεικνύεται ακόμα περισσότερο ενεργοβόρα και επικίνδυνη από αυτήν καθ’εαυτήν την εμπλοκή. Μια Ρωσία που απλώς θα αποδεχόταν την κυριαρχία της Δύσης στην Μεσόγειο και τον Ινδικό Ωκεανό, θα ήταν μια χώρα με ημερομηνία λήξεως: καταδικασμένη στην υπανάπτυξη, περικυκλωμένη, και βασισμένη πλήρως για την επιβίωσή της στην καλή θέληση (ή τις διαφωνίες) των δυτικών δυνάμεων. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στα πρόσφατά μας χρόνια λέει αυτήν την ιστορία: η αποδοχή από την Σοβιετική Ένωση του Λενινιστικού δόγματος εξήγησης σχετικά με τον ιμπεριαλισμό και -κατά συνεπαγωγή- η απόσυρσή της από το Μεγάλο Παιχνίδι είχαν συντριπτικές συνέπειες για την εσωτερική της οικονομία, ενώ απάλλαξαν το δυτικό στρατόπεδο από μια σημαντική πίεση. Η βεβιασμένη (σχεδόν πανικόβλητη) επανείσοδος στον αγωνιστικό χώρο με την εισβολή στο Αφγανιστάν συνέβη πολύ αργά.

 Παρομοίως, μια Δύση που θα παραχωρούσε αμαχητί την Ανατολική Μεσόγειο και την Υποήπειρο στην ρωσική επιρροή θα’ταν μια αποβιομηχανοποιούμενη οντότητα, με συνεχώς συρρικνούμενη την οικονομική της δυναμικότητα λόγω προβληματικής πρόσβασης σε πηγές και αγορές. Ειδικά για την δυτική Ευρώπη (που είναι χαρακτηριστικά φτωχή σε πηγές, γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξή της ήδη από τα χρόνια των Σταυροφοριών), αυτό θα αποτελούσε πρωτοφανές πισωγύρισμα περίπου 600 ετών, στην προαποικιακή εποχή, και θα έφερνε σχεδόν μαθηματικά την υποδούλωσή της (φανερή ή όχι δεν έχει πρακτική σημασία) στην Ρωσία.

Το Μεγάλο Παιχνίδι είναι γεωπολιτική αναγκαιότητα. Και δεν πρόκειται να σταματήσει, παρά μόνον στην υποθετική περίπτωση της απόλυτης εξοντώσεως ή υποδουλώσεως μιας εκ των δύο πλευρών. Και οι κύριες στοχεύσεις των αντιπάλων ιμπεριαλισμών και, κατά συνέπεια, τα κύρια μέτωπα της σύγκρουσης παραμένουν σταθερά δεδομένα μέσα στον χρόνο: Ανατολική Μεσόγειος, Αφγανιστάν και Πακιστάν, εν τέλει Ινδία. Αυτά που δεν παραμένουν σταθερά δεδομένα μεσ’ τον χρόνο, αλλά είναι συνεχώς μεταβαλλόμενα μεγέθη είναι η σφοδρότητα της σύγκρουσης και η αμεσότητα της εμπλοκής των πρωταρχικών παιχτών: το πόσο ανοιχτά πολεμική θα είναι η αναμέτρηση, και το πόσο οι εκάστοτε δύο αντιμαχόμενες αυτοκρατορικές δομές θα προχωρήσουν σε ανάπτυξη δικών τους δυνάμεων στην περιοχή, (επανα)καθορίζονται κάθε φορά ανάλογα με πληθώρα παραγόντων οικονομικών και πολιτικών (χωρίς αυτό να σημαίνει ωστόσο ότι ο καθορισμός γίνεται επί μηδενικής βάσεως…Τουναντίον!).

 

Κατά την ιστορικά κύρια φάση του Μεγάλου Παιχνιδιού, αυτήν ανάμεσα στην Βρετανική Αυτοκρατορία και την Ρωσία (κατά τον 19ο αιώνα), και οι δύο πλευρές κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για τη διατήρηση αυτών των δυο μεγεθών όσο πιο κοντά στο μηδέν ήταν δυνατόν.Και το Λονδίνο και η Μόσχα αντιλαμβάνονταν ότι μια καθαρή νίκη στο Παιχνίδι θα εξασφάλιζε αυτόματα, για τον μεν νικητή απόλυτο πλεονέκτημα έναντι όλων των άλλων δυνάμεων, για τον δε χαμένο απλά την ανυπαρξία. Η επίτευξη όμως αυτού του καθαρού αποτελέσματος στην Κεντρική Ασία και τα Βαλκάνια απαιτούσε ολικό πόλεμο, που κινδύνευε μάλιστα μετά την έναρξή του να αποδειχθεί ατελείωτος. Η μεν Μόσχα έκρινε ότι θα μπορούσε να περιμένει καλύτερες μέρες, το δε Λονδίνο αποφάσισε να επαναπαυθεί στην βιομηχανική ανάπτυξη που του χάριζαν απλόχερα οι πηγές και οι αγορές των αποικιών. Το Παιχνίδι έγινε θέμα των ντόπιων αντιπροσώπων των δυο Αυτοκρατοριών, και η σύγκρουση λάμβανε χώρα κυρίως μέσω διπλωματών, κατασκόπων, ανταρτών, σαμποτέρ, προβοκατόρων, τραπεζών, εταιριών -με αποφυγή όσο δυνατόν εκτεταμένων και μακροχρόνιων συγκρούσεων, αιματοχυσιών και ανάπτυξης ταυτόχρονα βρετανικών και ρωσικών στρατευμάτων.

 

Το Μεγάλο Παιχνίδι ήταν σύγκρουση που διεξαγόταν έτσι διότι το κόστος που απαιτείτο για την ολική νίκη σ’αυτό, καθώς  και το ρίσκο της πιθανής ήττας ήταν τεράστια, ενώ οι πολιτικές και οι οικονομικές συνθήκες δεν δικαιολογούσαν σε καμμία περίπτωση την ανάληψη αυτού του κόστους και αυτού του ρίσκου από κανέναν από τους αντιμαχόμενους. Η Βρετανία είχε πλεονέκτημα σαφές από την μη κατάληξη της σύγκρουσης και άρα κανέναν λόγο να επιδιώξει την βίαια λύση, ενώ η τσαρική Ρωσία μπορούσε με σχετική ασφάλεια να εκτιμά ότι αυτή καθ’εαυτή η ύπαρξή της θα απειλείτο περισσότερο από έναν ανοικτό πόλεμο με το Λονδίνο, παρά από την χρόνια υπανάπτυξη που προκαλούσε η έλλειψη εξόδου στις «θερμές θάλασσες». Σήμερα βέβαια γνωρίζουμε ότι ο υπολογισμός αυτός αποδείχτηκε λανθασμένος στην βάση του: οι εξαθλιωμένοι του εσωτερικού μ’ένα μικρό γερμανικό σπρώξιμο ήταν δυνητικά  πιο θανάσιμος εχθρός από τους υπερχορτάτους του Μπάκιγχαμ. Αλλά όταν η τσαρική κυβέρνηση σχεδίαζε βάσει αυτού του συλλογισμού, αυτός έμοιαζε απολύτως σωστός.

 

Οι εποχές όμως αλλάζουν. Και τα παιχνίδια επίσης…

 

Το Μεγάλο Παιχνίδι στην Κεντρική Ασία (κι όχι μόνο) γίνεται ολοένα και βιαιότερο. Η παλιά τακτική της αποφυγής των εκτεταμένων συγκρούσεων έχει εν πολλοίς αντικατασταθεί από ανοιχτές στρατιωτικές επεμβάσεις, ήδη από την σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν. Οι ΗΠΑ, φυσικός διάδοχος της Βρετανίας στην περιοχή, έδειξαν για καιρό ότι μένουν πιστές στο διπλωματικό δόγμα των Λόρδων και αποφεύγουν την απευθείας ανάμειξη, μόνο και μόνο για να χωθούν στο τέλος το ίδιο βαθειά με τους Ρώσους σε μια εισβολή στο Αφγανιστάν επί Μπους του Β’. Οι κάποτε χειρουργικές τρομοκρατικές ενέργειες – προβοκάτσιες, που’χαν στόχο την υποδαύλιση μίσους, είτε ανάμεσα στις ντόπιες εθνικές και θρησκευτικές ομάδες, είτε ανάμεσα στους ντόπιους και την αντίπαλη αυτοκρατορία, αντικαθίστανται γοργά από μαζικές τρομοκρατικές πράξεις με εκατοντάδες νεκρούς κάθε φορά. Οι δε επαναστάσεις, ταραχές, και μικροεμφύλιοι της περιοχής γίνονται φαινόμενα συχνότερα, μακρύτερης διάρκειας, και πολύ μεγαλύτερων αριθμών θυμάτων. Και οι δυο πλευρές έχουν αφήσει στην άκρη τα γάντια του τζέντλεμαν όσον αφορά την Κεντρική Ασία και την Υποήπειρο και χτυπιούνται με μανία.  Σχεδόν σαν να έχει γίνει ξαφνικά αμελητέο το κόστος ενός Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου… Ή μήπως έχει όντως γίνει;

 

Προ δύο μηνών έπεσε στα χέιρα μου ένα ενδιαφέρον κείμενο του Λόρεν Γκόλντνερ με τίτλο «Το πλασματικό κεφάλαιο για αρχαρίους: Ιμπεριαλισμός, «Αντιϊμπεριαλισμός» και η διαρκής επικαιρότητα της Ρόζα Λουξεμπουργκ», το οποίο το θεώρησα ιδιαίτερα διαφωτιστικό για τα πολιτικά συμβαίνοντα των τελευταίων τριάντα ετών. Το κείμενο αυτού του ποστ γραφόταν, όταν ανακάλυψα το ίδιο κείμενο μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον visqom@yahoo.com και αναρτημένο στο Indymedia, καθώς επίσης και στο ιστολόγιο του Χρίστου Μόρφου. Το κείμενο αυτό αποτελεί από μόνο του -αν και δεν ήταν αυτός ο στόχος του συγγραφέα του- μια πολύ καλή απάντηση στις ερωτήσεις: «Γιατί χόντρυνε τόσο το Μεγάλο Παιχνίδι;» και «Γιατί θα συνεχίσει να χοντραίνει;» Διαβάστε το! Βέβαια υπάρχει μια ακόμη ερώτηση κλειδί που απαιτεί απάντηση -επειγόντως:

«Μέχρι ποίου σημείου θα επιτρέψουμε στο Παιχνίδι να χοντρύνει;»

Advertisements

Written by apostolosathinaios

Δεκέμβριος 5, 2008 στις 18:05

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: